phone icon

0(312) 988 123

office location

Токтоналиев 96

Биз жөнүндө

«Түндүк» электрондук ведомстволор аралык өз ара аракеттенүү тутуму жөнүндө

 

Кыргыз Республикасынын маалыматгык технологиялар жана байланыш мамлекетгик комитетинин алдындагы «Түндүк» электрондук оз ара аракеттенуу борбору» мамлекеттик ишканасы (мындан кийин - «Түндүк» мамлекеттик ишканасы) «Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутуму Республикасынын Өкмөтү тарабынан ыйгарым укук берилген оператору болуп саналат.

«Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутуму - бул бийлик органдарына жана юридикалык жактарга автоматтык тартипте берилмелер менен алмашууга, мамлекеттик функцияларды аткарууда жана жарандар менен уюмдарга электрондук форматта мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды көрсөтүү үчүн зарыл болгон маалыматтарды алмашууга мүмкүндүк берүүчү маалымат тутуму.

«Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутуму эң мыкты эл аралык практикалардын бирине - эстониялык ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү «Х-road»  тутумуна негизделген.

«Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутуму (мындан ары - «Түндүк» тутуму) - бул бийлик органдарына жана юридикалык жактарга автоматтык тартипте берилмелер менен алмашууга, мамлекеттик функцияларды аткарууда жана жарандар менен уюмдарга электрондук форматта мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды көрсөтүү үчүн зарыл болгон маалыматтарды алмашууга мүмкүндүк берүүчү маалымат тутуму.

«Түндүк» тутуму - мамлекеттик бийлик органдарынын өз ара аракеттенүүсүнүн натыйжалуулугун жогорулатуу, жана өз ара олуттуу коррупцияны кыскартуу, ошондой эле жарандар менен ишкерлерге автоматташтырылган маалымат алмашуу эсебинен бюрократиялык тосмолорду азайтуу үчүн арналган.

«Түндүк» тутумунун негизги артыкчылыктары:

  • «Түндүк» тутуму аркылуу өтүүчү бардык аракеттерге автоматтык түрдө электрондук кол тамга коюлат жана юридикалык маанилүү документ (маалымкат, отчет, маалыматтар) болуп калат);
  • «Түндүк» тутумунун ар бир катышуучусунда электрондук кол тамга менен коюлган башка катышуучулар менен болгон анын өз ара аракеттенүү тарыхы сакталат;
  • «Түндүк» тутумун борборлоштурулган архитектурасы маалыматтык өз ара аракеттенүү ишинин жогорку айныгыс туруктуулугун камсыз кылат;
  • катышуучулар "Түндүк" системасынын колдонуп турган мезгилде ведомстволор аралык алмашуу процесстерин контролдоо жана мониторинг жүргүзүлүп турат.

Азыркы учурда бул система башка 20 өлкөдө иштелип чыгууда. Адистердин эсептөөлөрү боюнча, Эстонияда  «Х-road» системасы жылына 1 млрд евро үнөмдөөгө мүмкүнчүлүк берет.

Эл аралык эксперттердин баасы боюнча, Кыргыз Республикасында «Түндүк» системасын киргизүүдө жылына 300 млн долларга чейин каражатты үнөмдөөгө мүмкүнчүлүк берет.

«Түндүк» электрондук оз ара аракеттенуу борбору» мамлекеттик ишканасынын ишмердиги.

Кыргыз Республикасынын маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетинин алдындагы «Түндүк» электрондук өз ара аракеттенүү борбору» мамлекеттик ишканасы Кыргыз Республикасында «Түндүк» тутумун киргизип жана башкарып турат.

«Түндүк» мамлекеттик ишканасынын максаттары Кыргыз Республикасында электрондук башкарууну ишке ашырууда техникалык көзөмөлдү камсыз кылуу жана мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, мамлекеттик мекемелердин жана ишканалардын, ошондой эле юридикалык жана жеке жактардын ортосундагы электрондук өз ара аракеттенишүүсүн, анын ичинде мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды электрондук форматта камсыз кылуу.

«Түндүк» мамлекеттик ишканасынын милдеттери:

  • мамлекеттик органдарга жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына маалыматтык-коммуникациялык технологияларды киргизүү жана иштетүү;
  • мамлекеттик органдар менен жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын өз ара аракеттенүү процесстерин өзгөртүүгө катышуу;
  • «Түндүк» ведомстволорлор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутумун, электрондук кызмат көрсөтүүлөрдүн Мамлекеттик порталын, биргелешкен аныктоо жана авторизациялоо системасын, электрондук билдирүүлөрдүн мамлекеттик тутумунун, пайдалануу жана башкаруу, электрондук башкаруунун инфрструктуралык тизмегин, негизги маалымат ресурстарынын тизмегин, улуттук мониторинг тутумун иштетүү жана башкаруу;
  • маалымат системаларын иштеп чыгуу жана иштетүү.

«Түндүк» платформасынын иштөө принциптери:

  • ачык-айкындуулук: «Түндүк» тутуму аркылуу маалымат өтүүдө маалыматтардын аныктыгы, чындыгы жана бүтүндүгү камсыздалат
  • жеткиликтүүлүк: «Түндүк» системасынын катышуучулары үчүн маалымат алмашуу адамдык кийлигишүүсүз, каалаган учурда маалымат системалардын өз ара аракеттенүүсү аркылуу мүмкүн экендигин билдирет;
  • купуялуулук: маалыматтарды шифрлөөнүн жана эки баскычтуу авторизациянын жардамы менен жетишилет. «Түндүк» тутуму убактылуу үзгүлтүккө жана кибер чабуулдан корголот;
  • технологиялык нейтралдуулук: ( платформадан көз карандысыздыгы): «Түндүк» тутумунун катышуучуларынын маалыматтык системалары жалпы эрежелерге көнө алат,  жана алардын маалымат системаларын конкреттүү бир системага ылайык кайра жазуунун зарылдыгы жок.
  • «Түндүк» платформасы программалык камсыз кылуунун түрунөн көз каранды эмес , б. а. мамлекеттик органда кандай программалык камсыздоого пайдаланат экендиги маанилүү эмес, "Түндүк" тутуму ар кандай маалымат базасына ыңгайлаштырылышы мүмкүн.

«Түндүк» системасын киргизүүнү жана колдонууну жөнгө салуучу ченемдик укуктук актылар:

  1. Кыргыз Республикасынын «Электрондук башкаруу жөнүндө» мыйзамы;
  2. Кыргыз Республикасынын «Электрондук колтамга жөнүндө» мыйзамы;
  3. Кыргыз Республикасынын «Жеке мүнөздөгү маалымат жөнүндө» мыйзамы;
  4. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн «Түндүк» электрондук ведомстволор аралык өз ара аракеттенүү системасындагы маалыматтык системалардын өз ара аракеттенүүсүнө карата талаптарды бекитүү жөнүндө» токтому;
  5. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн «Мамлекеттик маалыматтык системалар базасында камтылган маалыматты коргоо талаптарын бекитүү жөнүндө» токтому;
  6. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн «Жеке маалыматтарды маалымат тутумдарында иштетүү учурунда аткарылышы жеке маалыматтардын корголушун белгиленген деңгээлде камсыз кылуучу, жеке маалыматтардын коопсуздугун камсыз кылууга жана коргоого талаптарды бекитүү жөнүндө» токтому;
  7. Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн «Маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетинин алдындагы «Түндүк» электрондук өз ара аракеттенүү борбору» мамлекеттик ишканасын түзүү жөнүндө токтому.

«Түндүк» системасын ишке киргизүү этаптары:

«Түндүк» тутуму иш алып барып жаткан программалык камсыздоо Эстония тарабынан Кыргыз Республикасына 2016-жылы өткөрүлүп берилген. Пилоттук, б. а. эксперименттик режимде Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 14-октябрдан 2016-жылдын № 436-р буйругунун негизинде айрым ведомстволор ортосунда иштеп баштады.

Толук жана кеңири колдонууга киргизүү үчүн 2018-жылдын апрель Кыргыз Республикасынын маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетинин алдындагы электрондук өз ара аракеттенүү борбору» мамлекеттик ишканасын түзүү чечими кабыл алынды (мындан ары - «Түндүк» МИ).

Азыркы учурда «X-road» базасында негизделген система 20 башка өлкөдө иштелип жатат. Адистердин эсептөөлөрү боюнча Эстониядагы ведомстволор аралык өз ара аракеттенүү системасы жыл сайын 1 млрд еврого жана 800 иш мезгилине чейин үнөмдөөгө мүмкүндүк түзөт.

  • 2017 жылы Эстонияда:
  • «X-road» тутумуна 647 коммерциялык уюмдар жана 487 мамлекеттик мекемелер кошулган;
  • 2 580 маалыматтык кызмат бар;
  • 2017-жылы 563 276 147 өз ара байланыш же маалымат алмашуу болгон;
  • 99% Мамлекеттик кызмат онлайн форматта көрсөтүлгөн;
  • 52 000 мекемелер «X-road» маалыматтар базасын кыйыр колдонушат;
  • 88% интернетти туруктуу колдонушат.

2019-жылдын 22-майында Таллин шаарында электрондук башкаруу боюнча ар жылдык эл аралык конференцияда «Түндүк» мамлекеттик ишканасы «Түндүк» маалымат алмашуу системасын натыйжалуу киргизүү жана электрондук башкарууну Кыргыз Республикасында жайылтуу үчүн эстониялык электрондук башкаруу Академиясынан (е-GA) «2019-жылдын өнөктөшү» ардактуу сыйлыгына ээ болду.